Theo cô gái Lê Nga, một hướng dẫn viên tại điểm, ở làng Thái Hải có nhiều dân tộc quy tụ về như Tày, Nùng, Dao, Kinh… Cộng đồng các dân tộc tại đây sinh sống, lao động hiền hòa theo mô hình liên kết cộng đồng, cùng nhau chia sẻ lợi ích từ việc làm du lịch. Họ sống đoàn kết, quây quần cùng nhau. Người phụ trách nhà thuốc Nam, người bảo tồn nghề làm rượu, làm đồ thủ công mỹ nghệ... Ảnh: Hoàng Lân
Khúc Then có đất có trời
Chiếc xe dừng ở lối vào bản, tiếng suối róc rách, mùi khói bếp len qua kẽ lá. Phía xa, tiếng đàn tính bập bùng, một giọng Then cất lên: “Mời Then về bản, mời Then lên nhà, mời trời mưa thuận gió hòa, mời mùa lúa chín vàng bông…”
Âm điệu ngân nga như kéo người lữ khách trở về một miền ký ức xa xăm. Tôi không còn là du khách, mà là người được đón về trong vòng tay của núi rừng, trong tiếng hát Then như sợi dây kết nối trời - đất - người.”
Giữa nhịp sống hối hả, nhiều người quen gọi vùng dân tộc là “vùng trũng”. Nhưng khi đứng giữa bản làng, nghe tiếng Then cất lên: “Then mời về, mời thần núi, thần sông, cho bản làng no đủ…”, bạn sẽ hiểu nơi đây không trũng, mà chính là băn hoá tinh thần, nơi kết tinh tri thức bản địa, tín ngưỡng, phong tục bao đời.
Ở đây có lễ hội cầu mùa, có những khúc Then tiễn mùa cũ, đón mùa mới, có những người thầy Then nối trời với đất, nối hiện tại với tổ tiên.
Ở đây có cộng đồng gắn bó như một gia đình lớn, có những luật tục giữ rừng, giữ nguồn nước mà không cần có cơ quan nào kiểm soát.
Nếu biết quan sát, biết cùng cảm xúc, chúng ta sẽ thấy có không chỉ một Thái Hải, mà hàng trăm, hàng ngàn “Thái Hải” đang đợi được đánh thức trong 54 dân tộc anh em.
Đánh thức để vươn xa
Mỗi khi tiếng đàn tính vang lên, cả bản lắng lại, già trẻ quây quần. Điệu Then không chỉ là âm nhạc, mà là sách giáo khoa về cách làm người: “Ở hiền gặp lành, chăm cày chăm cấy, lúa tốt ngô nhiều…”.
Bà con người Tày, người Nùng nơi đây đã biến di sản thành sức sống. Nhà sàn không chỉ để ngắm, mà để ở, để đón khách. Nghề dệt, nghề nấu rượu, nghề bốc thuốc được truyền lại, trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng. Tiếng Then trở thành “bản nhạc hiệu” cho cả bản làng - khi cất lên, ai cũng thấy mình thuộc về nơi này.
Giữ gìn văn hoá không phải để cất vào tủ kính, mà để sống cùng nó.
Khi một điệu Then được hát lên trong lễ xuống đồng, khi du khách được ngồi quanh bếp lửa nghe Then kể về sự tích bản làng, khi trẻ em tập đàn tính và cất câu hát đầu đời, văn hoá được hồi sinh.
Điệu Then không chỉ kể chuyện thần linh, mà còn kể chuyện hôm nay, kể khát vọng ngày mai: “Bản làng sum họp, trẻ cười, già vui, lúa ngô trĩu bông…”.
Mỗi khúc Then, mỗi phiên chợ vùng cao, mỗi lễ hội cúng rừng đều có thể trở thành sản phẩm văn hoá - du lịch.
Không chỉ bán một tấm vé tham quan, mà bán cả một trải nghiệm: trải nghiệm gieo hạt, bẻ ngô, thưởng rượu cần, nghe Then chúc phúc.
Đó là cách để giữ người trẻ ở lại bản, để làng không chỉ có ký ức, mà có tương lai, có kinh tế, có niềm tự hào được làm chủ bản sắc của mình.
Tiếng đệm, tiếng lòng từ đàn tính cứ níu chân, nhắc tôi không quên lời nhắn: Đừng nhìn vùng dân tộc như vùng trũng. Hãy nhìn đó như kho báu văn hoá, nơi có tiếng Then ngân nga như sợi chỉ đỏ nối liền trời - đất - người. Hãy tôn vinh từng điệu Then, từng mái nhà sàn, từng lễ hội, để từ Thái Hải hôm nay, mai sau sẽ có thêm nhiều bản làng khác cùng cất tiếng Then, cùng đánh thức hồn cốt dân tộc, để bức tranh 54 dân tộc anh em mãi xanh tươi và rực rỡ.